تبلیغات
احباب

احباب
قالب وبلاگ

 
عنوان: اعتكاف وپیامبر اعظم (ص)
نام و نام خانوادگی: سید مجتبی، بدری

نوع نوشته: مقاله كیفیت اثر: تدوین
موضوع: اعتكاف وپیامبر اعظم (ص) ناشر:
زبان اصلی: فارسی محل نشر:
عنوان به زبان اصلی: فارسی سال نشر:


   
 

 
 
 
چكیده:
در مذهب شیعه مراسم اعتكاف از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است تا آن جا ائمه اطهار (علیهم السلام)سفارش و تاكید فراوان كردند.
در این نوشتار سعی شده تعاریف وشرح اعمال ونحوه انجام و مقام اعتكاف و پیامبر گرامی (ص) توضیح داده شود.
 
 
 
 

قال رسول الله(ص)
من اعتكف ایمانا واحتسابا غفرله ماتقدم من ذنبه
كسی كه از روی اخلاص وایمان ودقت درعملی اعتكاف نماید گناهان گذشته اوآمرزیده می شود(1)

اعتكاف عبارت است ازماندن درمسجدودرنگ درآن به قصداینكه بندگی خدا نمایدولازم نیست نیت عبادت دیگری غیر ازماندن درمسجدبه آن ضمیمه شود اگرچه احتیاط مستحب است. اعتكاف ذاتا دراصل شرع مستحب است وگاهی انجام آن بخاطر نذر- عهد وقسم ویا اجاره ومانند آن واجب می شودودر هرزمانیكه روزه گرفتن صحیح باشد اعتكاف نیز صحیح است ولی بافضیلت ترین اوقات آن ماه مبارك رمضان است وبرترین ایام ماه رمضان دهه آخر آن است(2)
بعد ازماه مبارك رمضان ماه رجب بهترین ایام برای اعتكاف میباشد، مناسبتهای بزرگی دراین ماه رخ داده است كه برعظمت ومزیت این ماه افزوده است.

شرائط اعتكاف
برای كسیكه میخواهد معتكف شود بطور كلی هفت چیز شرط است:
شرط اول: عقل- بنابراین اعتكاف ازشخص دیوانه وازمست كه فاقد عقل می باشد صحیح نیست.
شرط دوم: نیت- ودرآن بعد ازمعین كردن اعتكاف علاوه برقصد قربت و اخلاص چیزی معتبر نیست وقصد وجه، یعنی قصد وجوب یا استحباب مانند سایرعبادات لازم نیست ورعایت قصد وجه به این صورت است كه درواجب قصد وجوب كند ودرمستحب قصد استحباب نماید اگرچه سومین روز اعتكاف مستحبی واجب می شود وبهتر است كه ازآغاز نیت، ملاحظه روز سوم را بكند بلكه در روز سوم نیتش رابه قصد وجوب تجدید نماید ووقت نیت درآغاز اعتكاف اول طلوع فجر روز اول است یعنی تاخیرش ازآن جایز نیست ولی جایز است كه دراول شب یا دربین شب اعتكاف راشروع كند وازهمان زمان شروع نیت اعتكاف می كند بلكه احتیاط آن است كه شب اول رانیز در اعتكاف داخل كند واز اول شب نیت كند.
كنزالعمال(1)
تحریرالوسیله امام(2)

 

شرط سوم: روزه گرفتن- اعتكاف بدون روزه گرفتن صحیح نیست.
شرط چهارم: اعتكاف باید كمتر ازسه 3 روز وشبهای مابین آنها نباشد اما بیشتر ازآن مانعی ندارد ومحدودبه حد معینی نیست اگرچه بعد از روز سومین روزه آن واجب می شود واگر پنج روز اعتكاف كند روز ششم آن واجب می شود وهمچنین...
شرط پنجم: آ‌نكه اعتكاف در یكی ازمساجد چهارگانه( مسجدالحرام- مسجدالنبی- مسجدكوفه- مسجد بصره ) باشدودرغیر این چهار مسجد- مساجدجامع بنابر احتیاط واجب باید بقصد رجاء و مطلوبیت آورده باشد.
شرط ششم: اذن كسیكه اذنش معتبر است- مانند مستاجر نسبت به اجیر خاص اگر اجازه طوری باشد كه مالك منفعت اعتكاف باشدوگرنه اعتبار اذن او معلوم نیست بلكه در بعضی موارد معتبر نبودن آن معلوم است ومانند شوهر نسبت به زن اگر اعتكاف باحق شوهر منافات داشته باشد اگرچه محل اشكال است لیكن بنابر احتیاط رعایت اذن شوهر ترك نشودو مانند پدر ومادر نسبت به فرزندشان اگر باعث اذیت آنان باشد وگرنه اذن آنان معتبر نیست اگرچه احتیاط مستحب است.
شرط هفتم: استمرار داشتن ماندن در مسجد- بنابراین اگر عمدا ویابا اختیار برای غیر آن جهاتی كه بیرون رفتن راتجویز می كند از مسجد بیرون رود باطل می شود اگرچه جاهل به حكم باشد البته اگر از روی فراموشی با اكراه بیرون رود باطل نمی شود وهمچنین است اگر به حكم عقل یا شرع ویا بر حسب متعارف ناچار باشد وبیرون رود مانند قضای حاجت- بول وغایط ویا برای غسل جنابت و مانند اینها خارج شود اعتكافش باطل نمیشود.
این هفت شرط جزء شرائط كلی اعتكاف میباشد(1)
واما مسائل مربوط به اعتكاف بطور خلاصه عبارت است ازاینكه:

1- دراعتكاف بلوغ شرط نیست بنابراقوا كودك غیر ممیز هم می توانند معتكف شود(1)
2- عدول كردن ازاعتكافی به اعتكاف دیگر جایز نیست گرچه دروجوب واستحباب یكسان باشند.
3- در دو روز اول اعتكاف مستحبی می تواند ازاعتكاف دست بكشد ولی بعد از تمام شدن دوروز ،روز سوم واجب است اما اعتكافی راكه نذر كرده است اگر معین باشد قطع آن مطلقا حتی روز اول ودوم جایز نیست وگرنه درحكم اعتكاف مستحبی است.

تحریرالوسیله ص559(1)
4- باید روزهای اعتكاف متصل باشد، دوشب وسط داخل در اعتكاف است پس اگر اعتكاف سه3 روز جدا ازهم ویا بدون شبهای وسط آن را نذر كندنذزش باطل است .
5- یك اعتكاف باید دریك مسجد انجام گیردبنابراین انجام آن در دومسجد اگر چه بهم متصل باشند جایز نیست مگر آنكه یك مسجد حساب شوند. پشت بامها وسردابها ومحرابهای مساجد جزء مساجد است مادامی كه نداند آنها جزء مسجد نیستند اگر جای مخصوصی راازمسجد برای اعتكاف معین كند معین نمی شود ولازم نیست همانجا اعتكاف كند وقصدش لغو است.
6- از مواردیكه بیرون رفتن از مسجد رامباح می كند اقامه شهادت وعیادت مریض است وهمچنین برای تشیع جنازه وبدرقه مسافر وهركاری كه عقلا وشرعا وعرفا بیرون رفتن از مسجد برای آن لازم باشد چه ازكارهای واجب باشد یاازكارهای مستحب، چه مربوط به امور دنیا باشد وچه مربوط به آخرت.

اگرحالا بخاطر یكی ازاموریكه ذكر شد بیرون رفت نزدیكترین راه راانتخاب كندوبه مقدار نیاز وضرورت اكتفا كند ووقتی ازمسجد بیرون رفت احتیاط مستحب است كه اصلا ننشیند مگر ناچار باشد ، درسایه ننشیندودر سایه هم راه نرود- اگربیرون بودن ازمسجد درمواردیكه ناچار است به قدری طول بكشد كه صورت اعتكاف محو شود اعتكافش باطل می شود. شخصی كه اعتكاف می كند هنگام نیت می تواند شرط كند كه اگر برای او عذری پیش آید حتی در روز سوم بتواند دست ازاعتكاف بردارد اگرچه عذر اوعرفی ومعمولی باشد اگربطور عموم هرعذری راشرط كند درتمام موارد می تواندبیرون رود واگر عذر خاصی را شرط كند درخصوص همان مورد می تواند بیرون برود اما شرط دست برداشتن بدون هیچ عذری محل اشكال است بلكه ممنوع است.
وكسی كه اعتكاف رانذر می كند می توانددر صیغه نذر خود شرط كند كه اگرعذری پیش آید دست ازاعتكاف نذری بردارد به این صورت كه بگوید: برای خدا برمن است كه اعتكاف نمایم به شرط آنكه اگرفلان عذر پیش آمدبتوانم دست ازاعتكاف بردارم پس ازاین ((وقتی آن عذر پیدا شد) می تواند دست ازاعتكاف برداردودست برداشتن ازاعتكاف گناه ندارد ومخالفت با نذر نیست وقضاء هم ندارد البته احتیاط واجب آن است كه این شرط رادرحال شروع اعتكاف هم تكرار كند واگر این شرط راقبل ازنیت اعتكاف یابعد ازآن ذكر كند اعتبار نداردواگراین شرط رادروقت نیت شرط كند وبعدازآن شرط را ساقط كند ظاهر آن است كه ساقط نمی شود.

محرمات اعتكاف
بركسیكه اعتكاف می كند چند چیز حرام است:
1- مباشرت با زنها، جماع و لمس كردن وبوسیدن از روی شهوت - بلكه این كارها اعتكاف را باطل می كند وبین مردان وزنان فرقی نیست بنابراین این كارها برزنی هم كه اعتكاف كرده حرام است .
2- استمناء- بنابراحتیاط واجب
3- بوئیدن بوی خوش وریاحین برای لذت بردن- پس اگر كسی فاقد حس بویائی باشد ازاین حكم خارج است.
4- خرید وفروش وبنابراحتیاط واجب سایر كسب وتجارت.
5- مجادله ونزاع در امور دنیوی یادینی- اگر به خاطر غلبه كردن برطرف مقابل واظهار فضیلت باشد اما اگر بخاطر اظهار حق وبرگرداندن طرف ازاشتباه باشد اشكالی ندرد وبنابراحتیاط كسیكه اعتكاف می كند باید ازچیزهائیكه محرم اجتناب می كند اجتناب نماید لیكن بنابراقوی اجتناب لازم نیست مخصوصا لباس دوخته وبرطرف كردن موی بدن وخوردن گوشت شكار وعقد نكاح كه تمام اینها برای اوجایز است- درحرام بودن برمعتكف فرقی بین شب و روز نیست مگر درافطار كردن(1)
هرچیزی كه روزه راباطل می كند اعتكاف راهم باطل می كند

اهمیت وارزش اعتكاف
پیامبر اعظم (ص) برای اعتكاف اهمیت زیادی قائل بودند وخودشان اولین كسی بودند كه اعتكاف رادر مسجد انجام دادند باتوجه به اینكه انجام آن گاهی با مشقت همراه بود درعین حال مراسم اعتكاف را برگزار می كردند.
امام صادق (ع) میفرمایند: كانت بدر فی شهررمضان فلم یكتف رسول الله فلما ان كان من قابل اعتكف عشرین عشرا لعامه وعشرا قضاء لمافاته(1) درماه رمضان جنگ بدر بوقوع پیوست وحضرت درآن مدت نتوانست اعتكاف كند سال آینده در دو دهه ازماه رمضان اعتكاف كردیك دهه برای همان سال ویك دهه به عنوان قضاء سال قبل ازعمل پیامبر(ص) استفاده می شود كه اعتكاف عملی است مستحبی و قابل قضاء- یعنی اگر به دلائلی شخصی موفق به انجام آن در وقت معین نشود می تواند به صورت قضاء درمواقع دیگر انجام دهد.
تحریرالوسیله امامص567 (1)
ازامام صادق (ع) نقل است كه پیامبر اكرم(ص) موقعی كه دهه آخر ماه مبارك رمضان فرا می رسید خیمه ای موئین در مسجد برپا میكرد ودر آنجا معتكف می شد این همه رسول اعظم(ص) به اعتكاف حاكی از ارزشمند بودن این مراسم مقدس می باشد(2)
ائمه معصومین(ع) نیزباتأسی به آن وجود مبارك نسبت به اعتكاف اهتمام داشتندو سفارشات زیادی دراجراء این عبادت مقدس به پیروانشان داشته اند محمد ابن ابی بكر درزمانی كه والی مصر ازطرف امیرالمؤمنین بود نامه ای به امام نوشت وچند مسئله سئوال كرد ازجمله آن مسائل اعتكاف بود امام درپاسخ به نامه وی ضمن آنكه تأكیددر انجام عمل اعتكاف به ایشان ذكر كرد فرمود رسول خدا(ص) یكسال دردهه دوم اعتكاف كرد ودرسال سوم پس از بازگشت ازجنگ احد قضای اعتكاف سال قبل رابه جا آورد ولی بعد ازآن تاپایان عمر همواره اعتكاف را دردهه آخر ماه مبارك رمضان انجام می دادند امیرالمؤمنین درپایان این نامه متذكر شده است كه درعین اعتكاف باران از سقف مسجدبر سر و روی پیامبر(ص) می ریخت به گونه ای كه آثار گل ولای درجایگاه سجده پیامبر (ص)هویدا بود(1)
معلوم می شود كه بعد ازپیامبر هم به پاداشتن مراسم اعتكاف درنزد مسلمین امری رایج ومهم به حساب می آمده است وتأكید واشاره امام به اهمیت این عمل مقدس ازبیان كیفیت اعتكاف پیامبراكرم(ص) آشكارا می باشد علاوه براین مطلب ترغیب ائمه معصومین در ارتباط بااعتكاف مبنی برثواب واجر آن دلیل دیگری است برارزش واهمیت اعتكاف ماه رجب ازبهترین ایام سال پس ازماه مبارك رمضان می باشد حوادث ومناسبت های عظیمی دراین ماه رخ داده است كه بر عظمت ورجحان این ایام مقدس افزوده است چنان كه حكما گفته اند زمان موجود غیرقارالذات است وموجود قابل اشاره حسیه نیست ارج ومنزلت زمان وابسته به حوادثی است كه در آن اتفاق افتاده است بنابراین احترام وتعظیم (شهوراربعه) به واسطه ی آن است كه وقایع مهم وعظیم در آن رخ داده است وماه رجب ظرف مهمترین حوادث تاریخی جهان بشمار می رود ازاین جهت است كه مزیت ومنزلت خاصی درمیان ایام پیدا نموده است به حسب بعضی از روایات چنین استفاده می شود كه خداوند عطا كرده است به امت اسلام نعمتی را كه به امت های دیگر عطا نشده است وآن عبارت از رجب وشعبان ورمضان است وعطا شده است به این امت سه شب كه به احدی ازامت های دیگر عطا نشده است وآن عبارت از لیالی سیزدهم و چهاردهم وپانزدهم هر ماهی است كه در واقع لیالی البیض می باشد وایضا عطا شده است به این امت سه سوره كه عطا نشده است به احدی ازامتها وآن عبارت از یس وتبارك واخلاص است پس اگر كسی جمع كند بین این سه به تحقیق جمع كرده است بالاترین چیزی را كه به این امت عطاشده است بااین وصف ماه رجب كه دارای فضیلت وعظمت می باشد عمل اعتكاف دراین ماه انجام میگیرد چون ماه رجب ماه خداست ماه اجابت دعا وماه استغفار است رجب نام نهری است دربهشت كه ازشیر سفیدتر وازعسل شیرین تر است كسی كه یك روز از ماه رجب را روزه بگیرد ازاین نهر خواهد آشامید لذا كسی كه می خواهد درایام البیض این ماه عزیز معتكف شود مناسب است كه اعمال وآداب این سه روز وشب های آن راانجام دهد مخصوصا روز 15 پانزدهم عمل ام داود كه بركات فراوانی دارد وسزاوار است كه در مكانی خلوت باشد كه چیزی او را مشغول نسازد وكسی بااو حرف نزند تاحال دعا ومعنویت روزهای اول و دوم در این روز پانزدهم كه وقت اجابت دعا وگرفتن مزد وپاداش می باشد برای او حاصل شود ازاثرات عمل ام داود آن است كه دفع ظلم می كند حاجتهارا برآورده می كند وكشف كربات می نماید وعلامت ونشانه قبولی اعتكاف واجابت دعا وبرآوردن حاجات در ایام البیض وانجام عمل ام داود آن است كه درهنگام خواندن دعای آخر عمل ام داود اشك از چشم معتكف جاری شود .
خداوند همه آنها یی كه عاشقانه دراین ایام و لیالی بابركت توفیق انجام اعتكاف راپیدا كرده اند حال دعا ونیایش ولذت عبادت و معنویت مرحمت نماید ودعاهای آنها رادرحق خواهران وبرادران دینی خود مستجاب فرمایند ومشكلات مسلمین رابرطرف نماید.

والسلام علیكم ورحمه الله وبركاته
سیدمجتبی بدری

 

 

 

 


بحارالانوار ج33ص540-550
 
 
 
 
www.Beseh-Rohani.ir
 
 




[ یکشنبه 13 بهمن 1392 ] [ 09:25 ب.ظ ] [ سید مجتبی بدری ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ


آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب